Dünyada barınma maliyetlerindeki yükseliş artık yalnızca hane bütçesini değil, sofradan sağlığa, tasarruftan çocuk sahibi olma kararına kadar hayatın pek çok alanını etkiliyor. Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 22 ülkede 30 bin 758 kişiyle yapılan yeni araştırmaya göre her dört kişiden üçü konut masraflarını karşılayabilmek için son bir yılda en az bir harcamasını kısmak zorunda kaldı.
Küresel konut krizi, kira veya mortgage ödemelerinin ötesinde yeni bir sosyal maliyet yaratıyor. Habitat for Humanity International tarafından yayımlanan “Home at What Cost?” araştırması, barınma maliyetlerinin insanların temel ihtiyaçları ve gelecek planları üzerindeki etkisini ortaya koydu.
10 Nisan-30 Haziran 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen araştırma Türkiye dahil 22 ülkeden 30 bin 758 kişinin katılımıyla hazırlandı.
Sonuçlara göre katılımcıların yüzde 75’i konut masraflarını karşılayabilmek için son bir yılda en az bir harcamasını azaltmak zorunda kaldığını belirtti.
Her üç kişiden biri gıdadan kısıyor
Barınma maliyetlerinin etkisi temel ihtiyaçlara kadar uzanıyor. Araştırmaya katılanların yüzde 33’ü gıda ve market harcamalarını azalttığını söylüyor.
Katılımcıların yüzde 32’si konut giderlerini karşılamak için birikimlerine veya acil durum fonlarına başvururken, yüzde 31’i ek iş yapmak zorunda kaldığını belirtiyor.
Daha çarpıcı sonuçlardan biri sağlık harcamalarında ortaya çıkıyor. Katılımcıların yüzde 13’ü konut maliyetleri nedeniyle sağlık hizmetini ertelediğini veya sağlık hizmeti almaktan vazgeçtiğini ifade ediyor.
Baskı düşük gelir grubunda daha da büyüyor. Düşük gelirli katılımcıların yüzde 85’i konut maliyetleri nedeniyle başka harcamalarından kısmak zorunda kaldığını bildiriyor. Kayıt dışı veya güvencesiz barınma koşullarında yaşayanlarda bu oran yüzde 89’a çıkıyor.
Her iki kişiden biri tek bir beklenmedik giderden endişeli
Araştırmaya göre küresel ölçekte insanların yüzde 48’i beklenmedik tek bir sorunun mevcut konutunda kalabilme imkanını tehlikeye atabileceğini düşünüyor.
Katılımcıların yüzde 40’ı daha güvenli konut seçeneklerini karşılayamadığı için yaşadığı evle ilgili belirli ölçüde güvenlik riskini kabul etmek zorunda kaldığını söylüyor.
Konut sistemine duyulan güven de düşük. Araştırmaya katılanların yüzde 56’sı kendi ülkesindeki konut sisteminin bozuk olduğunu veya işlemediğini düşünüyor.
Konut maliyeti aile kurma kararını da değiştiriyor
Barınma krizinin etkileri bugünkü harcamalarla sınırlı değil. Katılımcıların yüzde 56’sı konut maliyetlerinin aile kurmayı düşünmelerini zorlaştırdığını belirtiyor. Z ve Y kuşaklarında bu oran yüzde 62’ye yükseliyor.
Anne-babaların ve çocuklardan sorumlu kişilerin yüzde 58’i ise konut maliyetlerinin çocuklarının gelecekte sahip olabileceği fırsatları sınırlamasından endişe ediyor.
Konut koşulları aynı zamanda önemli bir stres kaynağı. Dünya genelinde katılımcıların yüzde 35’i yaşadığı konutun hayatındaki en büyük stres kaynaklarından biri olduğunu söylüyor.
İklim riski de konut krizine ekleniyor
Araştırma, konut sorununun iklim değişikliğiyle kesiştiğine de dikkat çekiyor. Katılımcıların yüzde 30’u aşırı hava olaylarının önümüzdeki üç yıl içinde yaşadığı yerde hayatı daha zor hale getirmesini bekliyor.
Yüzde 18’i ise mevcut evinin aşırı sıcak, soğuk veya sel gibi hava olaylarına karşı kendisini yeterince korumadığını düşünüyor.
Küresel araştırmaya göre barınma maliyeti artık yalnızca “eve ne kadar ödendiği” sorusuyla ölçülemiyor. Gıdadan sağlık hizmetlerine, tasarruftan aile kurma kararına kadar vazgeçilenler de konut krizinin görünmeyen maliyetleri arasında yer alıyor.
Kaynak: Habitat for Humanity International, “Home at What Cost?”, 5 Ekim 2026.
