İstanbul’da kentsel dönüşüm kapsamında eski yapıların yıkımı hızlanırken, enkazdan çıkan malzemeler de giderek büyüyen ayrı bir ekonomik alan oluşturuyor.
Dünya’dan Taşkın Su’nun haberine göre, yıkılan apartmanlarda yalnızca betonarme yapıdan ayrıştırılan demir değil; kombiler, kalorifer petekleri, elektrik kabloları, musluk ve bataryalar, metal kapılar, korkuluklar ve alüminyum doğramalar da ekonomik değer taşıyor.
Malzemelerin bir bölümü ikinci el piyasasına girerken, kullanılamayacak durumda olanlar metal türlerine göre ayrıştırılarak geri dönüşüme gönderiliyor.
Yıkımdan önce ayrıştırılması gerekiyor
Yıkılan binalardaki malzemelerin ayrıştırılması yalnızca ticari bir uygulama değil. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, geri kazanılabilecek yapı malzemelerinin kaynağında ayrılmasını öngörüyor.
Yönetmelikte yer alan “seçici yıkım” düzenlemesine göre kapı ve pencerelerden sıhhi tesisat ürünlerine, metal ve ahşaptan cam ve doğal taş kaplamalara kadar yeniden kullanılabilecek veya geri dönüştürülebilecek malzemelerin yıkım öncesinde ayrıştırılması gerekiyor.
Böylece yıkım atığının tamamının moloza dönüşmesi yerine ekonomik değeri bulunan malzemelerin yeniden kullanılması veya geri kazanılması amaçlanıyor.
En büyük kalemlerden biri demir
Eski apartmanların enkazından çıkan en yüksek tonajlı malzemelerden biri inşaat demiri.
Dünya’nın hesaplamasına göre, 20 daireli, beş katlı ve 1.500-2.000 metrekare büyüklüğündeki eski bir apartmanın taşıyıcı sisteminde yaklaşık 27 ila 68 ton arasında brüt inşaat demiri bulunabiliyor.
Söküm sırasında bu miktarın tamamının geri kazanılması mümkün olmasa da kalorifer petekleri, metal kapılar ve korkuluklar gibi diğer parçalar da toplam hurda miktarına ekleniyor.
Bakır ve pirinçte kilogram değeri yüksek
Tonaj bakımından demirin gerisinde kalan bakır, pirinç ve alüminyum ise kilogram başına yüksek fiyatları nedeniyle dikkat çekiyor.
Dünya’nın 9 Eylül tarihli haberinde aktarılan piyasa fiyatlarında soyma bakırın kilogramı yaklaşık 678-685 lira seviyesinde bulunurken, musluk ve bataryalarda kullanılan pirinç hurdasında kilogram fiyatı yaklaşık 306 liraya ulaşıyor.
Demir hurdasında ise türüne göre kilogram fiyatları yaklaşık 14-17 lira arasında değişiyor.
Bu nedenle özellikle elektrik tesisatındaki bakır kablolar, alüminyum doğramalar, musluklar ve bataryalar düşük ağırlıklarına rağmen enkazın ekonomik değerini artırabiliyor.
Kombi ve petekler ikinci el piyasasına gidiyor
Dönüşüm sırasında sökülen her ürün doğrudan hurdaya gitmiyor. Çalışır durumdaki kombiler ve kullanılabilecek kalorifer petekleri ikinci el piyasasında değerlendirilebiliyor.
Kullanılamayacak durumdaki kombiler ise bakır, pirinç, alüminyum ve çelik parçalarına ayrılarak geri dönüşüm zincirine dahil ediliyor.
Benzer şekilde sağlam kapı, pencere ve yapı elemanlarının yeniden kullanılması, geri kalan metal parçaların ise hurda olarak değerlendirilmesi mümkün.
Hurdanın kime ait olduğunu sözleşme belirliyor
Yıkılan bir binadan çıkan hurdanın doğrudan müteahhide ait olduğu yönünde genel bir kural bulunmuyor. Maliklerle yüklenici arasında yapılan sözleşmedeki hükümler burada belirleyici oluyor.
Sözleşmede hurda gelirinin yükleniciye bırakılmasına yönelik hüküm bulunması halinde malzemelerin ekonomik değeri bu çerçevede değerlendirilebiliyor.
Bazı projelerde yükleniciler yıkım firmasına yapacakları ödemenin tamamı veya bir bölümü karşılığında enkazdan çıkacak ekonomik değere sahip malzemeleri firmaya bırakabiliyor.
İstanbul’da dönüşüm kapsamındaki yapı sayısı arttıkça, seçici yıkım, ikinci el yapı malzemeleri ve metal geri dönüşümünün de kentsel dönüşüm ekonomisinin daha görünür bir parçası haline gelmesi bekleniyor.
Kaynak: Dünya Gazetesi
