Portekiz’de atık yönetimi rejimi yeniden düzenlendi; yeni kurallar özellikle inşaat sektöründe seçici söküm, yıkım öncesi denetim ve inşaat atıklarını hedef alıyor.
Beşinci değişiklik yayımlandı
Portekiz’de 27 Ekim 2026 tarihli 205/2026 sayılı Kanun Hükmünde Kararname yayımlandı ve Genel Atık Yönetimi Rejimi’nde (RGGR) beşinci değişikliğe gidildi. Düzenleme, 10 Aralık 2020 tarihli 102-D/2020 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile onaylanan çerçevede değişiklik yapıyor.
Metin, döngüsel ekonomi hedefleriyle uyumlu olarak atıkların yeniden kullanım ve geri dönüşüme hazırlanması ile depolamaya gönderimin azaltılması amaçlarına katkı sağlamayı hedefliyor. Değişiklikler, özellikle inşaat alanında uygulanacak yeni yükümlülüklerle öne çıkıyor.
Seçici söküm ve yıkım öncesi denetim
Yeni düzenleme, seçici yıkım ve/veya seçici söküm tanımını sisteme dahil ediyor. Kapsam içindeki yıkım ya da yenileme projelerinde, iş sahibinin nitelikli bir denetçi veya denetim ekibi görevlendirmesi gerekiyor. Bu ekip, yeniden kullanılabilecek malzemeleri ve oluşacak inşaat ve yıkım atıklarını tespit edip miktarını belirleyecek, ayrıca bunların hangi yöne sevk edilmesi gerektiği konusunda öneri sunacak.
Yüklenici ile atık işleme işletmecilerinin de atıkların izlenebilirliğine katkı sağlaması isteniyor. Böylece şantiyede oluşan malzemenin kaynağı, ayrıştırılması ve nereye yönlendirildiği daha ayrıntılı biçimde takip edilecek.
Şantiye defteri ve sorumluluk beyanı
Ruhsata tabi olan ya da ön bildirimle yürütülen işlerde, şantiye defterine seçici söküm yöntemi, yeniden kullanılacağı öngörülen malzeme miktarları ve üretilecek inşaat ve yıkım atıklarının tahmini miktarlarıyla birlikte bunların hedeflenen varış noktalarının yazılması zorunlu olacak. Aynı deftere, fiilen ayrıştırılan ve lisanslı işlemcilere gönderilen miktarlar da kaydedilecek.
İşin kullanıma açılması ya da geçici kabulü, iş sorumlusunun bir sorumluluk beyanı imzalamasına bağlı olacak. Bu belgede üretilen atık miktarları ile bunların sevkine ilişkin kanıtların ayrıntılı olarak yer alması gerekecek.
RCD planı ve geri dönüştürülmüş malzeme
İnşaat ve yıkım atıkları için hazırlanan Önleme ve Yönetim Planı’nda (PPGRCD) yer alan üretim tahmini artık yıkım öncesi denetime dayanacak. Planın, çalışma sırasında yüklenicinin önerisi ve iş sahibinin onayıyla değiştirilebilmesi de mümkün olacak; ancak bunun gerekçeli olması şartı aranacak.
Öte yandan, RGGR’de öngörülen asgari geri dönüştürülmüş malzeme kullanım oranının hesabında, şantiye içinde geri kazanılan atıklar da dikkate alınacak. Böylece sahada değer kazandırılan malzemeler de hedefe ulaşmada hesaba katılacak.
Asbest, toprak ve taşlar için yeni hükümler
Asbest içeren inşaat ve yıkım atıklarının yönetiminde de değişiklik yapıldı. Ruhsata tabi olmayan ve ön bildirim kapsamına girmeyen özel işlerde, bu atıkların toplanması ve yönetimi, belediye atık toplama sistemi tarafından belirli bir tarife karşılığında ve daha sonra çıkarılacak bir tüzükle belirlenecek şartlarla üstlenilebilecek.
Düzenleme ayrıca maden işletmelerinde atıkların geri kazanımı ile kazı faaliyetlerinden çıkan kirlenmemiş toprak ve taşların kullanımına ilişkin hükümleri de güncelliyor. Böylece hem mineral sahalarındaki faaliyetler hem de hafriyat kaynaklı malzemelerin değerlendirilmesi için yeni çerçeve oluşturuluyor.
Yeni yaptırımlar ve yürürlük takvimi
Metin, atık yönetimi ve atık transferlerine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak yeni kabahatleri de içeriyor. Bunun yanında, Atık Yönetim Vergisi’nin (TGR) rejimi yeniden gözden geçiriliyor ve gelirlerin hangi alanlara tahsis edileceği düzenleniyor.
Atık transferlerine ilişkin ulusal hükümler de güncellendi. Bildirim ve işlemlerin elektronik ortamda yürütülmesine yönelik kurallar, AB’nin 2024/1157 sayılı Tüzüğü’nün uygulanması çerçevesinde yenilendi. 205/2026 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 1 Kasım 2026’da yürürlüğe girecek; ancak TGR gelirlerinin tahsisine ilişkin bazı hükümler 1 Ocak 2026’dan itibaren, atıkların toplanması, taşınması ve tamamlayıcı işlenmesine ilişkin 11. madde değişiklikleri ise yürürlükten 180 gün sonra etkili olacak.
