Yapı Denetim Kuruluşları Birliği Genel Başkanı Ramazan Fırat Toraman, 16 Kasım’da yaptığı yazılı açıklamada, Bina Kimlik Sertifikası asılan yapıların periyodik olarak denetlenmesini öngören yönetmelik taslağının kapsamını ve işleyişini anlattı. Birlik, taslağı Bakanlığın talebi üzerine 81 ildeki üyeleriyle değerlendirdiğini ve görüşlerini Bakanlığa ilettiğini belirtiyor.
Kapsam metrekareye değil, sertifikaya bağlı
Taslağa göre periyodik denetim, 23 Haziran 2021 ve sonrasında yapımı tamamlanarak Bina Kimlik Sertifikası asılan binaları kapsayacak. Bu binalar beş yılda bir denetimden geçirilecek. Toraman, kamuoyunda dolaşan “100 bin metrekare” eşiğinin doğru olmadığını, taslakta kapsamın büyüklüğe göre değil sertifika asılan yapılar esas alınarak tanımlandığını özellikle vurguluyor. Bina Kimlik Sertifikası uygulamasının hukuki dayanağı ise yeni değil: 10 Haziran 2022 tarihli 7410 sayılı Kanunla 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a girmiş durumda. Eksik olan, uygulamanın nasıl işleyeceğini belirleyen yönetmelik.
Denetimde neler kontrol edilecek
Taslak, denetimin yalnızca kâğıt üzerinde kalmasını engelleyecek bir yöntem öngörüyor. Yapı denetim kuruluşunun mühendis ve mimarları binayı yerinde inceleyecek; ortak alanlar ve dışarıdan görülebilen kısımlar, binanın ruhsat eki onaylı projesiyle karşılaştırılacak. Kontrol listesinin başında kolon, kiriş ve perde duvarlara yapılan müdahaleler geliyor. Kaçak kat ve çatı katı ilaveleri, bodrumun kata çevrilmesi, sığınağın amacı dışında kullanılması ve taşıyıcı sistemi etkileyen izinsiz tadilatlar da denetim kapsamında. Toraman’ın altını çizdiği nokta, bu müdahalelerin deprem sonrasında değil, zamanında tespit edilmesi. Birliğin aktardığına göre deprem olmadan çöken binalarda en sık görülen tablo, yapı kullanma izninden sonra kesilen kolonlar, kaldırılan perde duvarlar ve eklenen kaçak katlar.
Görevlendirme Ocak ve Temmuz’da
Binayı hangi yapı denetim kuruluşunun denetleyeceği, Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden yapılacak sıralamayla belirlenecek. Görevlendirmeler yılda iki dönemde, Ocak ve Temmuz aylarında yapılacak. Denetim sonuçları resmî bir forma işlenecek ve Bakanlığın elektronik sistemine kaydedilecek; projeye aykırı durumlar ilgili idareye bildirilecek. Denetim ekibinin binaya girişinin engellenmesi hâlinde ise Kanun gereği mülki idare amirinin onayıyla idari para cezası uygulanacak ve kolluk desteği devreye girecek. Periyodik denetimi yapan kuruluş, tespitlerinden beş yıl süreyle sorumlu olacak. Hizmet bedelinin, Bakanlığın Döner Sermaye İşletmesine aktarılan paylardan karşılanması öngörülüyor.
Birlikten yapı kullanma izni önerisi
Toraman, taslağa ilişkin en önemli önerilerinin yapı kullanma izin belgesiyle ilgili olduğunu söylüyor. Mevzuata göre yapı kullanma izni alınmamış bir yapı hukuken tamamlanmamış sayılıyor. Birlik, periyodik denetimin bu belge esas alınarak yapılmasını, belgesi bulunmayan yapıların ise ilgili idareye bildirilmesini öneriyor. Gerekçe, izin almanın bir karşılığı olması: Aksi durumda vatandaşın yapı kullanma izni almaya yönelik teşvikinin ortadan kalkacağı ve kayıt dışı kullanımın süreceği belirtiliyor.
Sektörün kapasitesi ve belirsizlikler
Birlik, periyodik denetimin sahada yürüyebilmesi için kapsamın, sorumluluk sınırlarının, hizmet bedelinin ve görevlendirme usulünün açık biçimde tanımlanması gerektiğini vurguluyor. Türkiye genelinde 2.600’ü aşkın yapı denetim kuruluşu ile 50 binin üzerinde mühendis ve mimarın bu süreçte görev alabileceği belirtiliyor. Taslak yürürlüğe girdiğinde, 2021 sonrası ruhsat alan yapı stokunun büyüklüğü denetim yükünü belirleyecek. Beş yıllık döngünün ilk turunun ne zaman başlayacağı, ücret tarifesinin nasıl işleyeceği ve denetimde tespit edilen aykırılıkların yıkım dahil hangi yaptırımlarla sonuçlanacağı ise nihai metinle netleşecek. Bu nedenle sektör açısından şimdilik kesin olan tek şey, düzenlemenin henüz taslak olduğu.
Kaynak: Yapı Denetim Kuruluşları Birliği açıklaması; Yapıgündem, 16 Kasım 2026



