EPFL’de geliştirilen otomatik denetim çerçevesi, kritik çelik altyapılarda hasar değerlendirmesini daha güvenilir hale getirmeyi ve denetçilerin sahadaki riskini azaltmayı amaçlıyor.
Denetimi daha kanıta dayalı hale getiren sistem
EPFL araştırmacıları, telekomünikasyon hatları, elektrik iletim kuleleri, çelik köprüler ve teleferik sistemleri gibi yapılarda kullanılabilecek veri odaklı bir denetim çerçevesi geliştirdi. Bu yapılar, şiddetli rüzgârlar, buzlanma ve yaşlanma gibi etkilere açık olduğu için düzenli kontrol gerektiriyor.
Geliştirilen yöntem, uzmanların görsel incelemelerine dayanan mevcut uygulamayı tamamlıyor. Çatlak, korozyon, deformasyon ve benzeri kusurların daha tutarlı biçimde değerlendirilmesi hedefleniyor. Çalışma, Computers and Structures dergisinde yayımlandı.
EPFL’deki EPFL’s Resilient Steel Structures Laboratory bünyesinde görev yapan profesör Dimitrios Lignos ve ekibi, sistemin insan uzmanlığının yerini almasını değil, onu daha sağlam verilere dayandırmasını amaçlıyor.
Lazer tarama, simülasyon ve yapay zekâ birlikte çalışıyor
Denetim süreci, yapı elemanlarının lazer teknolojisiyle ayrıntılı 3D taranmasıyla başlıyor. Bu taramalar, geometrinin yanı sıra gözle görülebilen deformasyonları da kaydediyor. Ardından elde edilen veri, point-cloud teknikleriyle işleniyor ve binlerce laboratuvar deneyinden öğrenen algoritmalarla analiz ediliyor.
Bu deney setleri, fizik tabanlı simülasyonlarla doğrulanan sanal test örnekleriyle destekleniyor. Sistem, hasarlı bir elemanın hâlâ ne kadar yük taşıyabileceğini ve yapının görevini sürdürüp sürdüremeyeceğini ya da müdahale gerektirip gerektirmediğini değerlendiriyor.
Lignos, metodolojik geliştirmelerin “insan denetçilerin yerine geçmeyi değil, daha bilinçli kararlar vermelerine rehberlik etmeyi” hedeflediğini söyledi.
Ulaşılması zor bölgelerde denetim yükü artıyor
Araştırmacılar özellikle elektrik iletim kuleleri ve standartlaştırılmış çelik kesit profillerine sahip altyapı üzerinde yoğunlaştı. İsviçre’nin altyapısı açısından kritik önemde olan bu yapılar çoğu zaman uzak bölgelerde yer alıyor ve özellikle kar fırtınaları gibi aşırı hava olaylarının ardından erişimleri zorlaşabiliyor.
Denetçilerin sahaya ulaşmakta zorlanması, kontrol süreçlerini geciktirebiliyor, hizmet kesintilerini uzatabiliyor ve bakım maliyetlerini artırabiliyor. Bu nedenle geliştirilen çerçeve, insan gücüyle yapılan değerlendirmeyi daha sistematik bir veri temeliyle desteklemeyi hedefliyor.
Yöntem yalnızca iletim kuleleriyle sınırlı değil. Çelik yapılar, çelik-beton kompozit köprüler ve demiryolu altyapısı dahil olmak üzere daha geniş bir yapı yelpazesine uyarlanabiliyor. Ayrıca hizmet ömrünü tamamlamış yapıların ya da parçaların yeniden kullanıma uygun olup olmadığının belirlenmesine de yardımcı olabilecek.
Ölçüm belirsizliği de hesaba katılıyor
Çerçevenin dikkat çeken yönlerinden biri, sahada toplanan verideki belirsizliği de değerlendirmesi. Tarayıcılarla alınan ölçümler hiçbir zaman tamamen kusursuz olmuyor; tarama çözünürlüğü ve çevresel koşullar, ölçüm sırasında hata yaratabiliyor. Bu durum, “measurement noise” olarak tanımlanan ölçüm gürültüsüne yol açıyor.
Araştırmacılara göre bu etken, hasarın nasıl yorumlandığını değiştirebilir ve tahminlerin güvenilirliğini etkileyebilir. Önerilen yöntem, bu belirsizliği nicel olarak hesaplıyor ve nihai değerlendirme üzerindeki etkisini ortaya koyuyor. Böylece denetçiler, sonuçlara ne kadar güvenebileceklerini daha net görebiliyor.
Ekibin bir sonraki hedefi, teknolojiyi laboratuvardan günlük altyapı yönetimine taşımak için pilot projeler bulmak. Lignos, denetim şirketlerinden alınacak geri bildirimin, sistemin olgunlaştırılması ve ticari kullanıma yaklaşmadan önce iyileştirilmesi açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Dronlar ve yeniden kullanım için yeni çalışmalar
Ekibin bir diğer çalışma alanında, uzak bölgelerdeki ya da insan denetçiler için risk oluşturan yapılara ulaşmak amacıyla dron teknolojisinin kullanımı ele alınıyor. Bu konuda Lignos, Distributed Intelligent Systems and Algorithms Laboratory bünyesindeki profesör Alcherio Martinoli ile birlikte çalışıyor.
Ayrıca Laboratory of Intelligent Maintenance and Operations Systems’den doçent Olga Fink ile yürütülen başka bir proje de, hizmet ömrünün sonunda yeniden kullanılabilecek çelik yapı elemanlarının potansiyel olarak belirlenmesine yönelik öngörücü algoritmalar geliştirmeyi amaçlıyor.
Araştırma ekibi, bu yaklaşımın saha uygulamalarına taşınmasıyla birlikte daha güvenli, daha tutarlı ve daha esnek bir altyapı denetim süreci oluşturulabileceğini değerlendiriyor.



